Najtrudniejszy jest pierwszy krok

Najtrudniejszy moment nie wydarzył się podczas pisania.

Przyszedł później, kiedy trzy pierwsze „tabliczki” były już gotowe, wiadomość sprawdzona, adres wpisany, a na ekranie został tylko jeden przycisk. „Wyślij”.

Kliknięcie trwa sekundę. To, co dzieje się po nim, może trwać znacznie dłużej.

Marek Bączkowski siedział przy biurku i patrzył na wiadomość, która zniknęła z ekranu i pojawiła się w folderze wysłanych. Tekst, nad którym dotąd miał pełną kontrolę, znalazł się poza jego zasięgiem. Później zapisał ten moment z detalem trudnym do wymyślenia: przez kilka sekund nie wiedział, co zrobić z rękami.

Właśnie tam zaczyna się ta historia.

Nie przy pierwszym zdaniu „Gilgamesza”. Nie przy ostatniej poprawce. Nawet nie wtedy, gdy zdecydował, że jego pierwsza ukończona Opowieść będzie dialogiem z jednym z najstarszych tekstów ludzkości.

Zaczyna się wtedy, gdy człowiek przyzwyczajony przez lata do czytania cudzych słów pozwala, by ktoś obcy przeczytał jego własne.

Jako nauczyciel języka polskiego przez lata stał po tej bezpieczniejszej stronie literatury. Mógł otwierać książki, stawiać pytania, prowadzić innych przez tekst, wracać do cudzych zdań i sprawdzać, co w nich zostało ukryte. Literatura była spotkaniem, ale głos należał przede wszystkim do innych.

Potem role zaczęły się odwracać.

Najpierw pojawiły się własne teksty. Proza. Poezja. Zdania, których nie można już objaśnić nazwiskiem autora z kanonu. Wreszcie powstała pierwsza ukończona Opowieść.

I już sam wybór jej bohatera mówi sporo o człowieku, który ją napisał.

Na początek nie wybrał historii małej ani wygodnej. Sięgnął po Gilgamesza.

Króla sprzed tysięcy lat. Człowieka, który wierzy w swoją siłę, doświadcza przyjaźni i straty, a potem wyrusza przeciwko temu, czego nie udało się pokonać nikomu przed nim: własnej śmiertelności.

Łatwo byłoby potraktować taki materiał jak literacki zabytek. Odtworzyć epos, unowocześnić język, dopisać współczesną dekorację.

Tego właśnie nie chciał zrobić.

Jego Gilgamesz nie ma mieszkać wyłącznie w glinianych tabliczkach. Ma pojawiać się tam, gdzie współczesny człowiek nadal zadaje sobie pytania, których przez tysiące lat nie udało się unieważnić.

Co zostaje po człowieku?

Co robi z nami śmierć kogoś bliskiego?

Dlaczego tak trudno pogodzić się z granicą własnego istnienia?

Czy pamięć może być jakąś formą dalszego życia?

I wreszcie: skoro nie możemy pozostać, co może pozostać po nas?

To nie jest przypadkowy zestaw tematów. Pamięć i zapomnienie, światło i cień, samotność, utrata, śmierć, sens istnienia powracają w jego pisaniu jak punkty orientacyjne.

Dlatego „Gilgamesz. Opowieść w słowach” nie porusza się po prostej.

Dwa porządki, dawny i współczesny, zbliżają się do siebie, rozchodzą i znów przecinają. 

Sam widzi tę konstrukcję jak spiralę. Proza spotyka się z poezją, narracja z medytacją, ślad dawnego eposu z językiem człowieka żyjącego kilka tysięcy lat później.

Nie chodzi więc o opowiedzenie mitu jeszcze raz.

Chodzi o sprawdzenie, dlaczego wciąż rozpoznajemy w nim siebie.

I właśnie wtedy historia starożytnego króla zaczyna nieoczekiwanie zbliżać się do historii człowieka siedzącego współcześnie przed ekranem komputera.

Bo pierwsza ukończona Opowieść stawia przed autorem własną wersję pytania o pozostawienie śladu.

Można ją napisać.

Można poprawiać ostatnie zdanie.

Można zamknąć plik i następnego dnia otworzyć go ponownie.

Ale dopóki tekst pozostaje tylko przy autorze, nadal istnieje przede wszystkim w jego świecie.

Dopiero obcy czytelnik zmienia wszystko.

Po wysłaniu „Gilgamesza” zaczęło się więc drugie pisanie. Tym razem już nie o królu Uruk, lecz o samym oczekiwaniu.

Powstało „Pomiędzy »już« a »nigdy«”.

Te dwa słowa dobrze opisują miejsce, w którym znalazł się ich autor.

„Już” oznaczało: Opowieść istnieje. Można ją otworzyć. Została doprowadzona do końca.

„Nigdy” pojawiało się później, zwykle wtedy, gdy łatwiej zwątpić we własny osąd. Bo ukończenie tekstu nie daje jeszcze odpowiedzi na znacznie trudniejsze pytanie: czy ktoś poza jego twórcą będzie chciał przy nim zostać?

To doświadczenie odsłania coś więcej niż zwykłą tremę przed debiutem.

Bączkowski nie ukrywa, że wyobraża sobie przyszłego czytelnika.

Nie zna jego twarzy. Nie wie, jakie książki stoją przy jego łóżku. Nie wie, które zdanie zatrzyma go na dłużej ani czy fragment, nad którym autor pracował przez godzinę, nie okażesię mniej ważny niż ten zapisany niemal mimochodem.

I właśnie ta niewiedza zaczyna go fascynować.

Bo od chwili pierwszej lektury tekst przestaje być tylko tym, co chciał powiedzieć jego twórca.

Ktoś może usłyszeć w nim coś innego.

Może zatrzymać się nie tam, gdzie przewidział autor.

Może zabrać jedno zdanie i pamiętać je długo po zamknięciu strony.

W pewnym momencie pojawiła się realna możliwość publikacji. I wtedy zamiast prostej euforii przyszło coś bardziej skomplikowanego.

Potrzebował spaceru.

Wyszedł z domu. Nad polem przesuwał się ciepły, już jesienny wiatr. Myśli wracały do tej samej decyzji. Radość mieszała się z ostrożnością, pragnienie pokazania tekstu z pytaniem, czy rzeczywiście powinien wykonać właśnie ten krok.

Nie było nagłego olśnienia.

Nie było wielkiego zdania, które rozwiązało wszystko.

W pewnym momencie opór po prostu przestał być silniejszy od ciekawości.

Pomyślał: „wsiądę na tego konia”.

To zdanie ma w sobie więcej prawdy o początku drogi autora niż niejeden uroczysty manifest.

Nie wiedział, dokąd zajedzie.

Chciał sprawdzić.

Jeszcze tego samego dnia mógł zapytać bliską osobę, co powinien zrobić. Prawie to zrobił. Zatrzymał się jednak w pół kroku. Zrozumiał, że tak naprawdę nie szuka już rady, lecz potwierdzenia decyzji, którą sam podjął.

Nie zapytał.

Odpowiedział.

Wysłał.

I właśnie w tym miejscu „Gilgamesz” zaczyna być czymś więcej niż pierwszą ukończoną Opowieścią nauczyciela języka polskiego, który zaczął pisać własną prozę.

Pomiędzy autorem a jego bohaterem pojawia się subtelne podobieństwo.

Gilgamesz odkrywa, że nie zatrzyma własnego ciała.

Autor odkrywa, że nie zatrzyma własnego tekstu.

Jeden musi pogodzić się z granicą potęgi.

Drugi z granicą kontroli.

Obaj dochodzą do miejsca, w którym znaczenia nabiera to, co może istnieć dalej już bez nich.

Pamięć.

Ślad.

Słowo.

Dlatego szczególnie mocno brzmi jedno zdanie zapisane podczas tych kilku wrześniowych dni:

„Chcę, żebyś spotkała kogoś poza mną.”

To zdanie skierowane do własnej Opowieści właściwie wystarcza, by zrozumieć jego pierwszy krok ku czytelnikowi.

Nie chce stać przy każdym egzemplarzu i tłumaczyć, jak należy go czytać.

Nie chce wskazywać akapitu, przy którym trzeba zwolnić.

Nie może zagwarantować reakcji.

Może zrobić tylko to, co może zrobić każdy autor: doprowadzić tekst do miejsca, w którym zaczyna się cudza lektura.

„Gilgamesz. Opowieść w słowach” pozostaje ukończoną, niepublikowaną dotąd w całości Opowieścią. Jej twórca bierze pod uwagę tradycyjne wydanie książkowe. Myśli również o własnej przestrzeni internetowej i możliwości pokazania tekstu kiedyś w innych językach. 

Ale być może najważniejsze już się wydarzyło.

Nie dlatego, że pojawiła się publikacja.

Nie dlatego, że nazwisko znalazło się nad tekstem.

Tylko dlatego, że po latach pracy ze słowami innych zdecydował się zaryzykować własne.

A kiedy trzeba powiedzieć, co robi dalej, nie buduje wielkiego programu literackiego. 

Zostawia jedno słowo.

Piszę.

I może właśnie od tego wszystkie prawdziwe drogi autora zaczynają się naprawdę.

FRAGMENT „GILGAMESZA. OPOWIEŚCI W SŁOWACH”

„Wtedy zrodził się Gilgamesz.

Nie jako postać, ale jako archetyp. Nie jako król, lecz jako pytanie: kim jesteśmy? dokąd zmierzamy? czy można oszukać śmierć – a jeśli nie, to po co żyjemy?

Jego historia była opowiadana przy ogniskach, wykuwana na glinianych tablicach, kradziona przez czas i odzyskiwana z ruin. Ale nie zginęła. Bo prawdziwe opowieści nie giną. One zapadają w sen. Czekają.

Aż znów ktoś zacznie słuchać.

Bo najciężej jest ruszyć. Nie dojść, ale ruszyć. Dać ten pierwszy krok. Bo ten pierwszy krok nie jest krokiem nóg, lecz serca. To serce najpierw rusza, a dopiero nogi za nim zaczynają iść. A na to nie tylko trzeba siły, ale i przeznaczenia, żeby przemóc serce i powiedzieć:

„to ruszam”.

Opowieść zaczyna się właśnie wtedy – w tym pierwszym drgnieniu serca. W tej wewnętrznej zgodzie na podróż, nawet jeśli nie znamy jeszcze celu. To, dlatego nie każdy słyszy pieśń.

Nie każdy czuje powołanie. Ale ci, którzy ruszą – zostają bohaterami mitu, który trwa wiecznie.

Dziś – w czasach wielkich ciszy i ogłuszenia – znów budzimy się w półśnie, z pytaniem, które powraca: czy jesteśmy tylko zapisem w systemie, czy może jesteśmy jeszcze czymś więcej?

I właśnie wtedy, gdy wszystko zdaje się kończyć, zaczyna się opowieść. Nie nowa. Nie stara.

Tylko ta sama – ale słyszana inaczej.

To jest opowieść Gilgamesza.

Opowieść o nas.

O człowieku.

O tym, co było, co jest i co dopiero może się stać.”