Nie wszystko można zostawić za granicą. Dorota Barbarewicz
Autorzy i rozmowy
Najtrudniejsze okazało się nie to, że inni poznają jej dzieciństwo, lecz ponowne zmierzenie się z przeszłością. Dorota Barbarewicz wyjechała z Polski i w Norwegii zbudowała bezpieczne życie. Publikacja autobiografii pokazała jej, że własna historia może dać innym odwagę, by opowiedzieć o tym co przez lata przemilczeli.
W pewnym sensie ta wymiana odwróciła role. Kobieta, która długo nie potrafiła znaleźć słów dla swoich wspomnień, otrzymała wiadomości od osób mających podobny problem. Niektóre wyznawały, że pierwszy raz opowiadają komuś o tym, co wydarzyło się wiele lat wcześniej. Żadne z tych zwierzeń nie było częścią planu wydawniczego. Barbarewicz spodziewała się lektury i ocen. Nie przewidziała, że po zamknięciu ostatniej strony rozmowa dopiero się
zacznie.
Granica, za którą miało być inaczej
Jej autobiografia, „Podcięte skrzydła na starcie”, prowadzi do miejsc położonych w powiecie działdowskim, w okolicach Murawków, Zalesia i gminy Płośnica. O tym geograficznym tle pisała w czerwcu lokalna prasa. Dla osoby nieznającej tych stron są to nazwy na mapie. Dla Barbarewicz wiążą się z okresem dorastania, do którego przez długi czas nie chciała wracać. W zgłoszeniu przesłanym naszej redakcji opisała swoje dzieciństwo jako naznaczone przemocą, strachem i milczeniem.
Wyjechała do Norwegii bardzo młodo. Spędziła tam blisko dwadzieścia lat, a następnie wróciła do Polski. W tym czasie powstało jej dorosłe życie, odmienne od tego, które znała wcześniej. Mówi o zbudowaniu rodziny, odnalezieniu bezpieczeństwa i możliwości rozpoczęcia od nowa. Emigracja nie była jednak prostym zabiegiem polegającym na odcięciu jednej części biografii od drugiej.
„Wyjazd do Norwegii był dla mnie czymś więcej niż zmianą kraju. W pewnym sensie był próbą rozpoczęcia życia od nowa”, napisała w odpowiedzi na pytania MY AutorzyTM. W tym samym liście wyjaśniła, że odległość pomogła jej inaczej przyjrzeć się dzieciństwu. Dopiero po czasie zaczęła rozpoznawać jako nienormalne sytuacje, które kiedyś wydawały się zwyczajne, ponieważ nie znała innej rzeczywistości.
To ważniejsze niż sama liczba przejechanych kilometrów. Dorosły człowiek może poukładać codzienność, nauczyć się nowych zwyczajów, stworzyć dom oparty na innych zasadach, a mimo to odkrywać w sobie reakcje ukształtowane znacznie wcześniej. Barbarewicz wymienia lęk, sposób budowania relacji i oceniania samej siebie. Nie przedstawia tych obserwacji jako uniwersalnej diagnozy. Odnosi je do własnych doświadczeń, które z perspektywy wielu lat zaczęły układać się w bardziej zrozumiały obraz.
Norwegia nie była więc ani ucieczką bez skutku, ani miejscem cudownego rozwiązania dawnych problemów. Dała jej warunki do stworzenia czegoś własnego. Równocześnie pozwoliła dostrzec, że bezpieczeństwo w teraźniejszości nie musi automatycznie porządkować pamięci. Te dwie prawdy można ze sobą pogodzić. Właśnie na ich styku
pojawiło się pytanie, czy dalsze milczenie rzeczywiście jeszcze czemuś służy.
Bardziej bała się wspomnień niż czytelników
Przez długi czas odpowiedź wydawała się oczywista: lepiej nie otwierać tego, co zostało zamknięte. Nie znamy jednej daty, spotkania ani zdarzenia, które przesądziło o podjęciu pracy nad tekstem. Sama pisarka nie wskazuje takiego punktu w kalendarzu. Opisuje raczej zmianę myślenia. Zaczęła dostrzegać, że niewypowiedziane doświadczenia nadal oddziałują na jej codzienność. Doszła do wniosku, że milczenie, które miało dawać ochronę, przestało spełniać tę funkcję.
Łatwo wyobrazić sobie publikację autobiografii jako jeden akt odwagi: człowiek postanawia mówić, zapisuje wspomnienia, a potem pokazuje je światu. W jej odpowiedziach wyłania się znacznie mniej uporządkowany obraz. Najtrudniejsze wcale nie było oczekiwanie na cudzą opinię. Znacznie większy koszt miało samo pisanie. Pewne fragmenty, jak wyznała, przywracały obrazy i emocje, od których wcześniej starała się trzymać z daleka. Zdarzało się, że czuła się tak, jakby znów znalazła się w opisywanych okolicznościach.
„Paradoksalnie świadomość, że przeczytają to obcy ludzie, była łatwiejsza”, przyznała redakcji. Bała się oceny, lecz równocześnie myślała o kimś, kto mógłby rozpoznać w opisanych zdarzeniach część własnego doświadczenia. To istotne rozróżnienie. Upowszechnienie intymnej relacji zwykle wiąże się z obawą przed nadmiernym odsłonięciem. Tutaj pojawiła się także nadzieja, że właśnie publiczny charakter tekstu pomoże dotrzeć do osoby, której autorka nigdy nie pozna.
Nie znaczy to, że osobiste pisanie powinno stać się obowiązkiem kogokolwiek, kto doświadczył krzywdy. Barbarewicz mówi o decyzji podjętej we własnym czasie, nie o metodzie odpowiedniej dla wszystkich. Zależało jej również na czymś innym niż współczucie. Nie chciała, aby odbiorca zatrzymał się przy katalogu bolesnych wydarzeń. Ważniejsze było pokazanie, jak ich następstwa mogą przenikać dorosłość i jak wygląda próba zbudowania innego życia.
Wydanie nastąpiło 22 maja 2026 roku. „Podcięte skrzydła na starcie” ukazały się w modelu self-publishingowym, bez tradycyjnego wydawcy wskazanego przez autorkę. Autorka nie mogła ukryć się za literacką postacią ani przenieść opisanych zdarzeń do świata fikcji. Wraz z publikacją jej osobista decyzja zyskała trwałą, publicznie dostępną postać.
Wiadomości, których nie można było przewidzieć
Po premierze wydarzyło się coś, czego, jak sama przyznaje, nie brała wcześniej pod uwagę. Zaczęli odzywać się ludzie z własnymi wspomnieniami. Pisali o lekturze ze łzami w oczach, o rozpoznawaniu znajomych sytuacji, niekiedy o domu, którego obraz zachowali w pamięci mimo upływu lat. Nie były to wyłącznie zwykłe gratulacje po wydaniu debiutu. Część korespondencji dotyczyła spraw, o których nadawcy wcześniej nikomu nie powiedzieli.
Nie znamy treści tych prywatnych wiadomości, ich autorów ani dokładnej liczby. Redakcja opiera się na relacji Doroty i nie przypisuje korespondentom żadnych dodatkowych słów. Sama ta relacja wystarcza jednak, by zobaczyć nieoczekiwany ciężar spotkania między pisarką a odbiorcą. Ktoś otworzył cudzą autobiografię, a następnie zdecydował się odsłonić fragment własnego doświadczenia. Od strony literackiej to reakcja na tekst. Od strony
ludzkiej: okazane zaufanie.
W swoich odpowiedziach nie ukrywa, że podobne kontakty ją poruszają. Zauważa jednocześnie, jak trudno części osób uzyskać profesjonalne wsparcie. Wskazuje na koszty, ograniczoną dostępność i strach przed zrobieniem pierwszego kroku. To jej obserwacje wynikające z rozmów, a nie badanie skali problemu. Są istotne także dlatego, że pokazują granicę autorskiego świadectwa. Rozmowa z kimś, kto przeszedł trudną drogę, może mieć wielkie znaczenie. Nie jest jednak tym samym co pomoc psychologiczna.
Sama opowiada otwarcie o własnej terapii. Nie występuje jako terapeutka i nie przedstawia swojej drogi jako gotowej instrukcji. W tym sensie jej korespondencja z odbiorcami przypomina raczej spotkanie ludzi, którzy w różnych momentach rozpoznali, że niektóre doświadczenia trudno nazwać nawet wobec najbliższych. Autobiografia dała im wspólny punkt odniesienia, ale nie rozwiązała automatycznie ich problemów.
Najważniejsze kadry rozgrywają się później
W formularzu zgłoszeniowym do MY AutorzyTM Barbarewicz wskazała marzenie, które na pierwszy rzut oka może wydawać się naturalnym ciągiem dalszym debiutu: chciałaby, aby na podstawie jej losów powstał film. Nie mówi jednak o konkretnej produkcji, scenariuszu czy rozpoczętych rozmowach z twórcami. To na razie osobiste pragnienie. Jego uzasadnienie jest dużo ciekawsze niż sama perspektywa przeniesienia autobiografii na ekran.
Przemoc z dzieciństwa łatwo uczynić osią dramatycznego filmu. Widz otrzymuje wyrazisty konflikt, trudne zdarzenia, moment kulminacyjny. Tymczasem w odpowiedziach przesłanych redakcji pisarka kieruje uwagę w stronę tego, co następuje po wydarzeniach uznawanych zwykle za finał. Interesują ją relacje budowane w dorosłości, próby odzyskania poczucia własnej wartości, uczenie się bezpieczeństwa, założenie rodziny i terapia. Nie chce kończyć
opowieści w miejscu, w którym kończy się dzieciństwo.
Nie obiecuje przy tym cudownego uzdrowienia. Mówi o możliwości stworzenia codzienności, w której dawne wydarzenia nie wyznaczają każdej kolejnej decyzji. W jej wizji filmu potrzebne byłoby miejsce zarówno na to, czego nie da się cofnąć, jak i na wysiłek wkładany w budowanie relacji, domu, zwykłych dni. Właśnie ta zwyczajność jest dla niej czymś wartym pokazania.
„Chciałabym, żeby ten film niósł przede wszystkim jedną myśl: nawet jeśli kiedyś było dramatycznie, później może być normalnie”, wyjaśniła. W zdaniu tym nie ma obietnicy, że podobny los spotka każdego ani że istnieje uniwersalna droga wyjścia z cierpienia. Jest pragnienie, by opowieść o krzywdzie nie przesłoniła wszystkiego, co człowiek robi później, aby ułożyć swoje życie.
Dorota przez lata nie była gotowa mówić. Potem sama zdecydowała, co i kiedy ujawnić. Nie oczekuje, by każdy zrobił to samo, zwłaszcza od razu. Kiedy dziś wyobraża sobie film, nie widzi w nim po prostu kolejnej okazji do opowiedzenia o dawnych wydarzeniach. Chce pozostawić miejsce na dorosłego człowieka, który nadal uczy się z nimi żyć. Na czas po ostatniej dramatycznej scenie, gdy kamera zazwyczaj gaśnie, a życie wcale się nie kończy.
